Wentylacja grawitacyjna czy mechaniczna?

Każdy dom musi być wyposażony w instalację wentylacyjną. Dzięki niej do pomieszczeń jest dostarczany tlen do oddychania i do spalania paliw w urządzeniach grzewczych i kuchniach gazowych, a zanieczyszczenia powietrza powstające w pomieszczeniach, w tym wilgoć, są rozcieńczane i usuwane.

Standardem w polskich domach jest wentylacja grawitacyjna, ale w Europie Zachodniej coraz częściej zastępuje się ją wentylacją mechaniczną. U nas niewielkie zainteresowanie tym rozwiązaniem wynika przede wszystkim z utartej opinii, że jest to system bardzo drogi. Czy mimo to warto w niego zainwestować?

Wentylację grawitacyjną znajdziemy w prawie każdym typowym projekcie domu – to po prostu pionowe kanały z wlotami osłoniętymi kratkami wentylacyjnymi. System wentylacji mechanicznej nie jest aż tak prosty, ale mimo to wiele osób próbuje zrobić go samodzielnie.
Wentylacja grawitacyjna to najprostsze znane od lat rozwiązanie. Działa na skutek naturalnego ruchu powietrza spowodowanego różnicą temperatury wewnątrz i na zewnątrz domu. Różnica temperatury powoduje powstanie siły wyporu, dzięki której powietrze z pomieszczeń wypływa przez pionowe kanały wentylacyjne. Na ruch powietrza ma wpływ także wiatr, który może zarówno wspomagać, jak i utrudniać działanie wentylacji grawitacyjnej.

Kiedy temperatura na zewnątrz jest niższa niż w pomieszczeniach, powietrze napływa do wnętrza domu przez szczeliny lub otwory nawiewne w oknach bądź ścianach (kiedyś przyjmowało się, że do napływu powietrza wystarczą nieszczelności w oknach i drzwiach, jednak nowoczesna stolarka jest zdecydowanie bardziej szczelna, więc konieczne jest stosowanie specjalnie wykonanych otworów). Następnie powietrze przepływa przez pomieszczenia w kierunku kratek wentylacyjnych i wypływa przez kanały wentylacyjne. Kratki wywiewne umieszcza się najczęściej w kuchniach, łazienkach, ubikacjach i garderobach. Zgodnie z polską normą wymiary przewodów wentylacji grawitacyjnej oblicza się dla siły wyporu przy temperaturze zewnętrznej +12°C, bez uwzględniania wpływu wiatru. Przy wyższej temperaturze wymiana powietrza w pomieszczeniach może się odbywać jedynie przez otwarte okna. Pewną poprawę działania wentylacji grawitacyjnej można osiągnąć, montując na górnych wylotach z kanałów grawitacyjnych wywietrzaki, które napędzane wiatrem zwiększają ciąg w kanale. Jednak w czasie bezwietrznej pogody urządzenia te nie dość, że nie działają, to jeszcze stwarzają dodatkowy opór przepływającemu powietrzu.

Jedynym sposobem na uniezależnienie skuteczności wentylacji od pogody jest zastosowanie urządzeń wymuszających przepływ powietrza, czyli wentylatorów. W niektórych krajach jest to rozwiązanie spotykane częściej niż wentylacja grawitacyjna.
W Polsce jest powszechnie stosowane tylko w obiektach, w których wymagają tego przepisy, w domach jednorodzinnych cały czas jest rzadkością. Wyjątek stanowią okapy kuchenne wyposażone w wentylator wyciągowy – montuje się je niemal w każdym nowym domu.
Obecnie powszechnie dostępne są ciche, trwałe i zużywające niewiele energii wentylatory służące do pracy ciągłej. Należy się więc zastanowić, czy nie są one lepszym rozwiązaniem niż wentylacja grawitacyjna. Najczęściej wentylatory wyciągowe montowane są zamiast kratek na wlotach do grawitacyjnych przewodów wentylacyjnych. Dzieje się tak, gdy standardowo zaprojektowana wentylacja grawitacyjna okazuje się niewystarczająca. Powszechnie uważa się, że zamontowanie wentylatorów ściennych jest wtedy najprostszym sposobem na jej usprawnienie. Rozwiązanie takie ma jednak poważne wady. Przede wszystkim większość wentylatorów ściennych uciążliwie hałasuje, więc nikt nie chce, aby pracowały przez cały czas. Poza tym pojedynczy wentylator wyciągowy ma na ogół wydajność znacznie większą od wymaganej dla pojedynczej kratki wentylacyjnej, więc ciągła praca wszystkich wentylatorów oznaczałaby zwiększone straty ciepła na podgrzanie powietrza wentylacyjnego, nie mówiąc już o zużyciu energii do napędu wentylatorów. Dlatego wentylatory ścienne montowane zamiast kratek wentylacyjnych służą raczej do krótkiego, ale intensywnego przewietrzania pomieszczeń, takich jak łazienki i ubikacje, po każdorazowym skorzystaniu z nich. Niestety, pozostaje problem z wentylowaniem domu w czasie, gdy wentylatory nie pracują. Zasłaniają one bowiem wloty do kanałów grawitacyjnych, uniemożliwiając naturalny wypływ powietrza. Wentylacja, nawet zimą, może się więc odbywać jedynie przez otwarte okna.

Jeśli chcemy mieć skuteczny, komfortowy i energooszczędny system wentylacji mechanicznej, powinniśmy zlecić jego zaprojektowanie przed wybudowaniem domu. Nie będziemy musieli później wydawać pieniędzy na budowę kosztownych kominów do wentylacji grawitacyjnej. Zamiast nich zostaną zainstalowane blaszane kanały wentylacyjne łączące wentylator centralny, obsługujący cały dom, z poszczególnymi kratkami wentylacyjnymi. Jeżeli zdecydujemy się na scentralizowaną wentylację mechaniczną, najlepiej, aby był to system nawiewno-wywiewny z odzyskiem ciepła.

Wentylacja grawitacyjna Wentylacja mechaniczna
  • jest prosta i tania w budowie;

  • nie ma żadnych mechanizmów wymagających napędu;

  • nie ma się w niej co popsuć;

  • jej eksploatacja jest bardzo tania – koszty wynikają jedynie z konieczności wykonywania przeglądów kominiarskich i czyszczenia kominów;

  • nie hałasuje;

  • jej działanie jest uzależnione od warunków atmosferycznych – gdy są niesprzyjające, jest mało wydajna;

  • regulacja jej wydajności jest mocno ograniczona;

  • zimą powoduje duże straty ciepła;

  • latem wentylacja pomieszczeń jest możliwa tylko przez otwarte okna;

  • nie da się w niej zastosować filtrów, nagrzewnic i chłodnic powietrza;

  • jest mało komfortowa ze względu na występowanie przeciągów.

Wentylacja grawitacyjna

  • zapewnia wymianę powietrza w żądanej ilości niezależnie od warunków atmosferycznych;

  • umożliwia intensywne przewietrzanie przez przełączenie wentylatorów na wyższy bieg;

  • pozwala na filtrowanie, ogrzewanie i chłodzenie świeżego powietrza, zanim trafi ono do pomieszczeń;

  • umożliwia zastosowanie urządzeń do odzysku ciepła z wywiewanego powietrza, dzięki czemu oszczędza się znaczną ilość energii;

  • wymaga napędu, zużywa energię elektryczną;

  • mechaniczne elementy mogą się zepsuć;

  • wentylacja nie działa podczas przerw w dostawie prądu;

  • kanały i centrala wentylacyjna nawiewno-wywiewna zajmują sporo miejsca – trudno je zainstalować, jeśli nie były przewidziane na etapie budowy domu.

Wentylacja grawitacyjna

Źródło: www.muratordom.pl.